Artykuły

Nietolerancja laktozy – przyczyny, objawy, dieta

29 września 2020

Nietolerancja laktozy to problem, z którym zmaga się dziś wiele osób. Dolegliwości układu pokarmowego po zjedzeniu produktów mlecznych mogą naprawdę uprzykrzyć codzienne życie. Rozwiązaniem tych problemów jest odpowiednio zbilansowana dieta. W tym wpisie podpowiemy, jak radzić sobie z nietolerancją laktozy i jakie zamienniki produktów mlecznych wprowadzić do codziennego żywienia. Zapraszamy do lektury!

Co to jest laktoza?

Zacznijmy jednak od podstaw. Laktoza to dwucukier mleczny, który składa się z glukozy i galaktozy. W porównaniu do innych popularnych cukrów (samej glukozy lub sacharozy) jest znacznie mniej słodki. Występuje przede wszystkim w mleku krowim (stanowi około 5% jego zawartości). Jednak nie tylko mleko jest bogatym źródłem laktozy. Poniżej lista innych produktów mlecznych, w których występuje wysoka zawartość tego cukru:

  • koktajle mleczne i inne napoje na bazie mleka,
  • jogurty naturalne,
  • kefiry,
  • maślanki,
  • śmietany i śmietanki,
  • lody, sorbety,
  • serki wiejskie i homogenizowane,
  • białe serki twarogowe,
  • masło,
  • puddingi, sosy,
  • zupy kremowe i śmietankowe.

Niektóre osoby mają bardzo niską tolerancję na laktozę, przez co mogą im szkodzić nawet produkty o niewielkiej zawartości tego cukru mlecznego. Do takich produktów zaliczamy:

  • chleb i inne wypieki,
  • czekoladę mleczną,
  • batony zbożowe,
  • płatki śniadaniowe,
  • cukierki i inne słodycze,
  • margarynę,
  • sosy do sałatek i mięs.

Śladowe ilości laktozy stosuje się również w przemyśle spożywczym przy wyrobie wędlin, kiełbas oraz przy produkcji przypraw. Laktoza stanowi także częsty dodatek do produktów farmakologicznych i suplementów diety (mowa tu głównie o odżywkach białkowych).

Nietolerancja laktozy – co to za choroba?

Jak wspomniano wcześniej, laktoza jest dwucukrem mlecznym. Aby mogła zostać przyswojona przez organizm, musi być rozłożona do cukrów prostych. Za ten proces odpowiada laktaza – enzym trawienny, który rozkłada laktozę. Niedobór laktazy powoduje nietolerancję laktozy, a co za tym idzie problemy w przewodzie pokarmowym.

Najwyższa aktywność laktazy występuje u niemowląt, szczególnie w okresie karmienia mlekiem matki. Zawartość laktozy w mleku matek karmiących to od 5,5 do nawet 7,5 procent. Mleko jest najbardziej wartościowym składnikiem odżywczym dla noworodków i niemowląt. Reguluje gospodarkę hormonalną małego organizmu i dostarcza mu niezbędnej energii. Produkowana w organizmie niemowląt laktaza z łatwością rozbija dwucukier mleczny na cukry proste, przez co najmłodsi z reguły nie mają problemów z nietolerancją produktów mlecznych. Z czasem mleko matki zastępują inne pokarmy, a produkcja laktazy zanika. Tak wymyśliła to natura – u dorosłych produkowanie tego enzymu trawiennego jest po prostu marnotrawstwem energii.

Objawy nietolerancji laktozy

Niedobór laktazy powoduje, że laktoza zawarta w produktach mlecznych nie może być prawidłowo wchłonięta przez organizm. Przez to zalega w jelicie grubym i fermentuje. Nietolerancja laktozy – objawy u dorosłego to najczęściej:

  • bóle brzucha,
  • zwiększone ilości gazów, czyli wzdęcia,
  • nudności,
  • biegunki,
  • uczucie pełności i napięcia brzucha,
  • „przelewanie” w brzuchu i charakterystyczne ruchy perystaltyczne jelita cienkiego i grubego,
  • podrażnienie błony śluzowej jelita cienkiego i grubego.

Pierwsze objawy nietolerancji laktozy mogą pojawić się od 30 minut do nawet kilku godzin po posiłku. Dlatego często trudno zauważyć powiązanie pomiędzy „sensacjami” w przewodzie pokarmowym a spożywanymi produktami mlecznymi.

Jak wspomniano wyżej, niemowlęta zazwyczaj nie mają problemów z nietolerancją laktozy. Nie jest to jednak regułą. Niedobór laktazy może wystąpić także u małych dzieci. Jak rozpoznać objawy? Nietolerancja laktozy u niemowląt wiąże się najczęściej z następującymi symptomami:

  • wzdęcia,
  • kolka niemowlęca,
  • gazy,
  • bóle brzucha,
  • wodnista biegunka,
  • odgłosy przelewania się w żołądku,
  • podrażnienie błony śluzowej jelita,
  • rzadziej nudności i wymioty,
  • utrata wagi.

Nietolerancja laktozy u dorosłych – przyczyny

Skoro znasz już objawy nietolerancji laktozy, pora wziąć pod lupę jej przyczyny. Jak wynika z badań, problem ten dotyczy prawie 70 procent dorosłych ludzi na świecie. W Polsce o nietolerancji laktozy może mówić co trzecia osoba, a w reszcie krajów europejskich prawie połowa populacji. Na niedobór laktazy cierpią także mieszkańcy Azji i krajów afrykańskich. Nietolerancja laktozy jest tam powszechna i waha się w granicach od 70 do nawet 100 procent populacji.

Jedną z przyczyn nietolerancji laktozy u dorosłych jest uwarunkowany genetycznie brak aktywności laktazy (wrodzona nietolerancja laktozy). Ta sytuacja zdarza się jednak niezwykle rzadko. U podłoża pierwotnej nietolerancji leży zmniejszenie produkcji enzymu lub obniżenie jego aktywności w okresie dorastania i dorosłości. Nietolerancja nabiału może mieć także charakter nabyty (wtórny) i przejściowy. W tym przypadku przyczyną są zazwyczaj choroby współistniejące, które powodują uszkodzenie błony śluzowej jelita (gdzie wytwarzana jest laktaza). Do takich chorób należą:

  • celiakia,
  • choroba Whipple’a,
  • zespół Leśniowskiego-Crohna,
  • martwicze zapalenie jelita,
  • pasożyty w przewodzie pokarmowym,
  • alergie pokarmowe,
  • infekcje żołądkowo-jelitowe o ostrym przebiegu (na przykład częste biegunki),
  • zespół krótkiego jelita,
  • mukowiscydoza.

Uszkodzenie śluzówki jelita może być spowodowane również nadmiernym spożywaniem alkoholu oraz częstym stosowaniem niektórych leków (głównie antybiotyków i niesteroidowych leków przeciwzapalnych).

Nietolerancja laktozy, spowodowana niedoborem enzymu trawiennego, może pojawić się również u wcześniaków. W tym przypadku problem jest zazwyczaj przejściowy i ustępuje, gdy jelita dziecka zaczynają wytwarzać laktazę. U dzieci urodzonych w terminie przyczyną nietolerancji jest najczęściej wrodzony brak laktazy. Objawy nietolerancji laktozy pojawiają się w ciągu pierwszych 10 dni życia dziecka, jednak zazwyczaj można je zaobserwować już po pierwszym karmieniu.

Nietolerancja laktozy a alergia na mleko

Pojęć „nietolerancja laktozy”, „uczulenie na laktozę” czy „nietolerancja mleka” można używać zamiennie. Nie można jednak łączyć ich z alergią na mleko. Alergia na białko mleka krowiego spowodowana jest nadwrażliwością organizmu na alergen, czyli w tym przypadku białko. W tym procesie udział bierze układ odpornościowy. Organizm nieprawidłowo reaguje na alergen i wytwarza nadmierną ilość przeciwciał. Pojawiają się również niechciane objawy, głównie zmiany skórne (pokrzywka). Co ważne, pierwsze symptomy występują od razu po wypiciu mleka, a nie dopiero po kilku godzinach tak, jak ma to miejsce w przypadku nietolerancji laktozy.

Diagnoza: nietolerancja laktozy

Objawy, które zauważysz u siebie po spożyciu produktów mlecznych, powinny Cię zmobilizować do wykonania odpowiednich badań. W celu rozpoznania nietolerancji laktozy lekarz może zalecić następujące badania:

  • Wodorowy test oddechowy – najbardziej pomocne i nieinwazyjne badanie diagnostyczne. Pacjentowi podaje się określoną dawkę laktozy, a następnie mierzy się stężenie wodoru w wydychanym powietrzu. U osób z nietolerancją stężenie wodoru będzie miało znacznie przekroczone normy.
  • Badanie pH stolca – kwaśne pH wskazuje na nietolerancję laktozy.
  • Test doustnego obciążenia laktozą – w tym badaniu sprawdza się stężenie glukozy we krwi po spożyciu laktozy.
  • Badanie molekularne genu laktazy – metoda potwierdzająca lub wykluczająca stan niedoboru aktywności laktazy, zwany hipolaktazją.
  • Próba eliminacyjna – to swego rodzaju eksperyment, podczas którego pacjent przez dwa tygodnie eliminuje z diety wszystkie produkty, w których jest laktoza. Nietolerancja zostanie wykluczona, gdy w tym czasie objawy nie ustąpią.
  • Badanie endoskopowe – najskuteczniejsza, ale jednocześnie najbardziej inwazyjna metoda badania nietolerancji laktozy. Polega na pobraniu niewielkiego fragmentu jelita cienkiego w celu sprawdzenia ewentualnego niedoboru laktazy.

Uwaga! Niedobór laktazy postępuje wraz z wiekiem. Wykonałeś badanie kilka lat temu i nic nie wykazało? Jeśli teraz pojawiły się objawy, warto je powtórzyć.

Leczenie nietolerancji laktozy

W przypadku wrodzonego niedoboru laktazy, leczenie nietolerancji polega na całkowitym wyeliminowaniu z diety produktów mlecznych. Dieta niekiedy wspomagana jest przez leczenie farmakologiczne – specjalne tabletki z laktazą, które ułatwiają trawienie pokarmów mlecznych. Tabletkę należy spożyć tuż przed posiłkiem, zawierającym mleko i jego przetwory. Restrykcyjnych zasad diety należy przestrzegać przez całe życie.

W przypadku wtórnych i przejściowych objawów nietolerancji laktozy, terapia polega na czasowym wyeliminowaniu z diety produktów mlecznych. Takie leczenie stosuje się do czasu ustąpienia choroby, która spowodowała uszkodzenie nabłonka jelita, odpowiedzialnego za produkcję enzymu trawiennego. Wyjątkiem może być choroba Leśniowskiego-Chrona.

Jeśli podejrzewasz u siebie nietolerancję laktozy, jak najszybciej skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem. Dzięki diagnozie i wprowadzeniu zmian w diecie zadbasz o swoje żywienie, zdrowie i dobre samopoczucie!

Nietolerancja laktozy – zmiany w diecie

Produkty mleczne są wartościowym źródłem białka, wapnia oraz witamin z grupy B. Wyeliminowanie tych składników odżywczych z diety może prowadzić do niedoborów, a w konsekwencji – innych problemów ze zdrowiem. Jest to ważne szczególnie u dzieci, które potrzebują białka i wapnia do prawidłowego wzrostu, rozwoju układu kostno-stawowego i nerwowego. Dorośli również powinni dbać o dostarczanie tych składników odżywczych do organizmu. Mleko i produkty mleczne zawierają:

  • wapń, który chroni przed osteoporozą,
  • białko – niezbędne do tworzenia komórek, tkanek i ich prawidłowego wzrostu,
  • witaminę A, która wspomaga proces widzenia i pomaga utrzymać prawidłowy stan skóry,
  • potas, który wspomaga mięśnie i układ nerwowy,
  • fosfor – pomaga w odbudowie komórek.

Jak poradzić sobie z nietolerancją laktozy i czym zastąpić produkty mleczne, by odżywiać się zdrowo i dostarczać organizmowi wszystkie niezbędne składniki? Odpowiedzią na te pytania jest odpowiednio zbilansowana dieta eliminacyjna.

Dieta eliminacyjna

Dieta eliminacyjna to forma leczenia objawowego nietolerancji laktozy. Zakłada całkowitą eliminację cukru mlecznego z jadłospisu lub jedynie ograniczenie spożywania produktów zawierających laktozę. Zanim przystąpisz do wprowadzania zmian w swojej diecie, pamiętaj o konsultacji z lekarzem lub dietetykiem.

Wtórny niedobór laktazy – co jeść i pić?

Osoby z wtórnym i pierwotnym niedoborem laktazy nie muszą całkowicie eliminować mleka i produktów na jego bazie z diety. W tym przypadku kluczowe jest poznanie swoich limitów, czyli dawki laktozy, którą bez problemu przyswaja organizm. Większość pacjentów może bez większych objawów przyjąć od 5 do 10 gram laktozy. Poniżej lista produktów, które można jeść w ograniczonych ilościach.

  • Maślanka, kwaśna śmietana, kefir, jogurt, sery pleśniowe, czyli produkty poddane procesowi fermentacji. Zawarte w nich bakterie probiotyczne produkują laktazę, czyli wspomagają proces rozkładu cukru mlecznego.
  • Cheddar, gouda, parmezan, czyli sery twarde dojrzewające – te produkty praktycznie nie zawierają laktozy.
  • Sery topione – w serkach topionych jest mniej laktozy niż w serkach twarogowych.
  • Mleko i inne produkty mleczne o obniżonej zawartości laktozy.
  • Sery twarogowe, ser feta.
  • Masło klarowane.
  • Jogurt naturalny.

Wrodzony niedobór laktazy – co jeść i pić?

W przypadku wrodzonego niedoboru laktazy należy całkowicie wyeliminować mleko i inne produkty na jego bazie. Co będzie dobrą alternatywą? Przede wszystkim napoje roślinne. W sklepach znajdziesz obecnie różne rodzaje tych produktów.

  • Napoje sojowe – otrzymywane z ziaren soi. Najlepiej stawiać na wersje bez dodatków. Napój sojowy jest cennym źródłem białka (ma go prawie tyle samo, co mleko krowie).
  • Napoje kokosowe – powstają z wyciśniętego miąższu orzechów kokosowych. Nie zawierają laktozy i świetnie sprawdzają się jako dodatek do potraw egzotycznych i zup.
  • Napoje migdałowe, napoje owsiane.

Tradycyjny jogurt najlepiej zastąpić jego wegańskim odpowiednikiem, wzbogaconym o cenne witaminy i wapń. Zamiast masła można stosować oliwę z oliwek lub olej rzepakowy.

Niedobory białka pomoże wyrównać wprowadzenie do diety mięsa (głównie drobiu), jaj i nasion roślin strączkowych.

Co daje wprowadzenie diety bez laktozy?

Eliminacja mleka i produktów pochodnych z diety może być trudnym zadaniem. Z czasem jednak na pewno zauważysz efekty. Przede wszystkim pozbędziesz się głównych objawów nietolerancji laktozy. Zauważysz zmniejszenie wzdęć, gazów, problemów z wypróżnianiem.

Dieta bez laktozy w Maczfit

Zanim wprowadzisz u siebie dietę eliminacyjną, wykonaj niezbędne badania i skonsultuj się z dietetykiem. Jeśli potrzebujesz porady, możesz skorzystać z pomocy specjalistów z Maczfit. Oferujemy darmowe konsultacje, które rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości przy wprowadzaniu zmian w żywieniu. Co więcej, dla osób z nietolerancjami pokarmowymi przygotowaliśmy specjalny, autorski program dietetyczny. Znajdziesz go na naszej stronie internetowej pod nazwą „No gluten & lactose„. Program dostępny jest w siedmiu wariantach kalorycznych (od 1000 do 3000 kcal). Przeznaczony jest dla osób szczególnie wrażliwych na występowanie glutenu i laktozy w pożywieniu. Z codziennego menu zostały wykluczone produkty zawierające gluten i laktozę. Aby dostarczyć Ci wszystkich niezbędnych składników odżywczych, zastosowano zamienniki, między innymi produkty zbożowe naturalnie bezglutenowe, nabiał bezlaktozowy i roślinne substytuty nabiału. Szczegółowe informacje o składnikach naszych dań i występujących w nich alergenach znajdziesz zawsze w opisach menu. Przekonaj się, że dieta bez laktozy może być nie tylko zdrowa, ale również smaczna i pożywna.

Zobacz kolejny artykuł

cheat meal

Cheat meal – oszukany posiłek na diecie

podstawowa przemiana materii

PPM, czyli podstawowa przemiana materii

żelazo w diecie

Żelazo w diecie – jakie produkty wybierać?

najzdrowsze owoce

Najzdrowsze owoce, które powinny znaleźć się w Twojej diecie

nawodnienie organizmu

Jak dbać o odpowiednie nawodnienie organizmu?

Polecane artykuły

cheat meal

Artykuły

Odżywianie

Cheat meal – oszukany posiłek na diecie

30 lipca 2021
podstawowa przemiana materii

Artykuły

Ciekawostki

PPM, czyli podstawowa przemiana materii

26 lipca 2021
mobile app
Od teraz jest jeszcze lepiej.
Nie ma na co czekać.
Pobierz aplikację.
mobile app