Artykuły

Dieta bezglutenowa – kiedy stosować? Co należy wiedzieć?

23 kwietnia 2020

Celiakia, inaczej nazywana chorobą trzewną, to schorzenie o podłożu autoimmunizacyjnym, które polega na trwałej nietolerancji białek glutenowych. Objawia się charakterystycznymi zmianami w błonie śluzowej jelita cienkiego. W leczeniu celiakii dieta bezglutenowa odgrywa najważniejszą rolę – po diagnozie konieczne jest dożywotnie stosowanie ścisłej diety opartej na produktach bez glutenu. Kiedy jeszcze powinniśmy zastosować dietę bezglutenową, a kiedy się jej nie zaleca? Sprawdź w naszym artykule!

Gluten – co to jest?

Co to jest gluten? Gluten to jest wspólna (umowna) nazwa mieszanin białek (prolamin i glutein) znajdujących się w zbożach. Składa się w 80-90% z białek, które nadają wypiekom charakterystyczną porowatą strukturę. Za rozwój celiakii, w zależności od rodzaju zboża, odpowiada inna frakcja białka. A więc, gdzie jest gluten? W zbożach zawierających białka glutenowe, czyli w pszenicy, orkiszu, jęczmieniu i życie.

Dieta bezglutenowa – kiedy ją stosować?

Dietę bezglutenową stosuje się w trzech głównych jednostkach chorobowych:

  • celiakia,
  • alergia na pszenicę,
  • nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (powszechnie nazywana nietolerancją glutenu).

Niektórzy lekarze i dietetycy zalecają też dietę bezglutenową przy niedoczynności tarczycy typu Hashimoto, a także przy innych chorobach autoimmunologicznych, np. RZS (reumatoidalne zapalenie stawów). Jednak brakuje wystarczających badań na ten temat, więc dieta bezglutenowa przy chorobach autoimmunologicznych musi być dobrana indywidualnie do potrzeb pacjenta.

W celu wykrycia celiakii stosuje się specyficzne testy z krwi umożliwiające zbadanie przeciwciał przeciwko gliadynie i transglutaminazie (enzym znajdujący się w ludzkim organizmie). Wykonuje się również biopsję jelita cienkiego. Coraz częściej przeprowadza się też badania genetyczne. U osób posiadających warianty genów HLA-DQ2 i DQ8 może, ale nie musi, rozwinąć się celiakia. Obecność specyficznych genów występuje u około 95% chorych. Badania genetyczne są dobrym sposobem, by ostatecznie wykluczyć celiakię. 

Rozpoznanie alergii na pszenicę jest dużo prostsze, ponieważ jej objawy pojawiają się szybko po kontakcie z białkami pszenicy. W diagnostyce laboratoryjnej wykorzystuje się: specyficzne przeciwciała IgE we krwi, testy skórne punktowe i płatkowe.

Najtrudniejsza jest diagnostyka nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten. Pierwszym krokiem jest wykluczenie celiakii i alergii na pszenicę. Jeśli u pacjenta nie występują te choroby, ale nadal pojawiają się charakterystyczne objawy, stosuje się testy prowokacji – na okres kilku tygodni wprowadza się dietę bezglutenową i monitoruje objawy występujące u pacjenta. Jeśli stan pacjenta nie poprawia się po odstawieniu glutenu, wyklucza się nietolerancję glutenu i szuka się innej przyczyny dolegliwości. 

Na czym polega dieta bezglutenowa?

Osoby chore na celiakię obowiązuje ścisła dieta bezglutenowa. Jedyną skuteczną terapią u osób chorych na celiakię jest dieta bezglutenowa. Efekty takiej terapii to przede wszystkim regeneracja kosmków jelitowych i ustąpienie wszystkich uciążliwych objawów. U osób z długo nieleczoną celiakią często występują poważne niedobory niektórych witamin i składników mineralnych, spowodowane zaburzeniem wchłaniania składników odżywczych, wówczas zaleca się ich uzupełnienie za pomocą suplementacji. U chorych na celiakię już niewielkie dawki glutenu w diecie w szybkim czasie mogą doprowadzić do zaniku kosmków jelitowych i nawrotu choroby. Dlatego ważne jest nie tylko właściwe wybieranie produktów bezglutenowych, ale również zachowanie ostrożności podczas przygotowywania posiłków – używanie osobnej deski i noża do krojenia chleba, a także innych sztućców i naczyń do przygotowywania posiłków dla osób na diecie bezglutenowej i pozostałych domowników.

Dieta bezglutenowa a odchudzanie

Jednym z największych mitów, które funkcjonują na temat diety bezglutenowej jest to, że jest ona również skuteczną dietą odchudzającą. Źle zbilansowana dieta bezglutenowa może być jednak szkodliwa dla zdrowia i samego procesu odchudzania. Nierzadko brakuje w niej błonnika pokarmowego (który jest pożądany w procesie odchudzania), a także niektórych witamin i składników mineralnych. Jeśli nie ma ku temu wskazań medycznych (celiakia, alergia na pszenicę, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten), nie należy stosować diety bezglutenowej na własną rękę, tym bardziej jako diety odchudzającej. 

Dieta bezglutenowa – co jeść, by dostarczyć błonnik?

W diecie bezglutenowej należy zadbać o to, aby codziennie dostarczać ilość węglowodanów złożonych bazując na zbożach bezglutenowych, białka i tłuszczów oraz składników mineralnych i witamin. Prawidłowo zbilansowana dieta bezglutenowa z odpowiednią ilością warzyw i owoców zapewni wystarczającą ilość błonnika w diecie. 

Martwisz się, że samodzielnie nie  będziesz w stanie prawidłowo zbilansować diety bezglutenowej? Skorzystaj z usług cateringu dietetycznego. W Maczfit mamy propozycje dla osób na diecie bezglutenowej oraz dla tych, którzy jednocześnie powinni wyłączyć z diety gluten i laktozę NO GLUTEN & LACTOSE. Pod okiem specjalistów przygotujemy dla Ciebie posiłki, w których nie zabraknie błonnika pokarmowego, ani niezbędnych witamin i składników mineralnych.

Dieta bezglutenowa – lista produktów

Według Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO nazwę „żywność bezglutenowa” stosuje się dla produktów naturalnie niezawierających glutenu oraz dla tych, z których gluten usunięto. Bezpieczne jedzenie bezglutenowe to takie, które w 1 kg nie zawiera więcej niż 20 mg glutenu – jest to szczególnie ważne dla osób chorych na celiakię, ale też dla innych będących na diecie bezglutenowej. Produkty bezglutenowe oznaczane są znakiem przekreślonego kłosa – na diecie bezglutenowej te należy wybierać w pierwszej kolejności. W drugiej kolejności możemy sięgać po żywność, na której etykiecie widnieje wyraźny opis lub oznaczenie, że jest bezglutenowa. W przypadku braku dostępu do produktów opisanych jako bezglutenowe, należy wybierać te, z których etykiety wyraźnie wynika, że nie zawierają glutenu. Jest również wiele produktów, które mogą wydawać się bezglutenowe, ponieważ ich nazwa sugeruje, że nie zawierają zbóż glutenowych, jednak po przeczytaniu etykiety dowiadujemy się, że producent dodał do nich mąkę pszenną, słód jęczmienny lub inny dodatek mogący zawierać gluten. W czym jest na pewno? W pszenicy, życie i jęczmieniu oraz wszystkich produktach przygotowanych na bazie tych zbóż. W czym na pewno nie ma glutenu? W poniższej tabeli znajdziesz produkty, co do których możesz mieć pewność, że nie zawierają glutenu oraz te, wobec których należy zachować szczególną ostrożność. 

Grupa produktów Nie zawierają glutenu Mogą być zanieczyszczone glutenem – muszą na nie uważać zwłaszcza chorzy na celiakię (należy czytać etykiety, zwracać uwagę na oznaczenia)
produkty zbożowe zboża naturalnie bezglutenowe oraz mąki, płatki i kasze wytworzone na ich bazie: ryż, kukurydza, gryka, proso, amarantus, quinoa, teff, sorgo, tapioka płatki śniadaniowe kukurydziane mogą zawierać słód jęczmienny
mięso, ryby, jaja świeże nieprzetworzone mięso, ryby, jaja oraz wędliny wędliny, pasty rybne, konserwy mięsne i rybne, paczkowane mięso mielone, wyroby garmażeryjne mięsne
mleko i produkty mleczne mleko świeże i UHT, mleko zagęszczane, mleko w proszku, kefir, maślanka, jogurt naturalny, nieprzetworzony ser biały i żółty produkty mleczne smakowe, serki topione, śmietana (zagęstnik), niskiej jakości sery żółte (tzw. wyroby seropodobne)
warzywa i przetwory z warzyw wszystkie warzywa świeże, mrożone, nasiona roślin strączkowych, ziemniaki, skrobia ziemniaczana sałatki z majonezem i dresingami o nieznanym składzie, niektóre fasole w puszkach, produkty wegetariańskie typu kotlety sojowe, pasztety sojowe
owoce wszystkie owoce świeże i mrożone owoce suszone
przyprawy sól, pieprz, zioła, ocet winny, ocet jabłkowy mieszanki przypraw (np. curry), musztardy, keczupy, majonezy, sosy w proszku, kostki bulionowe, posypki i dekoracje do ciast
napoje herbata, kawa naturalna, soki owocowe, wody mineralne, kompoty, napary z ziół niektóre kawy rozpuszczalne, napoje kawowe typu 2 w 1, czekolada do picia

Zapoznaj się z menu Maczfit i dobierz dietę bezglutenową do swoich potrzeb. Potrzebujesz darmowej porady profesjonalnego dietetyka klinicznego? Skontaktuj się z naszym specjalistą: https://www.maczfit.pl/kontakt/

Zobacz kolejny artykuł

cheat meal

Cheat meal – oszukany posiłek na diecie

podstawowa przemiana materii

PPM, czyli podstawowa przemiana materii

żelazo w diecie

Żelazo w diecie – jakie produkty wybierać?

najzdrowsze owoce

Najzdrowsze owoce, które powinny znaleźć się w Twojej diecie

nawodnienie organizmu

Jak dbać o odpowiednie nawodnienie organizmu?

Polecane artykuły

cheat meal

Artykuły

Odżywianie

Cheat meal – oszukany posiłek na diecie

30 lipca 2021
podstawowa przemiana materii

Artykuły

Ciekawostki

PPM, czyli podstawowa przemiana materii

26 lipca 2021
mobile app
Od teraz jest jeszcze lepiej.
Nie ma na co czekać.
Pobierz aplikację.
mobile app