Mycie owoców i warzyw. Jak zrobić to dobrze i dlaczego jest ważne?

Mycie warzyw i owoców może wydawać się prostym zadaniem, ale warto dobrze się do niego przygotować, dobierając odpowiednią technikę zarówno do rodzaju produktu, jak i stopnia jego zanieczyszczenia.

Dlaczego warto jeść owoce i warzywa?

Jedzenie świeżych jarzyn i owoców ma kluczowe znaczenie dla zdrowia i ogólnego samopoczucia. Te naturalne produkty są bogate w witaminy, minerały, błonnik i przeciwutleniacze, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Regularne spożywanie owoców i warzyw pomaga w utrzymaniu prawidłowej wagi ciała, poprawia trawienie oraz wspiera układ odpornościowy, chroniąc przed infekcjami i chorobami. Poza tym dieta oparta o te pochodzące z natury przysmaki może zmniejszyć ryzyko chorób serca, udaru mózgu, nadciśnienia oraz niektórych typów nowotworów. Dlatego warto dbać o różnorodne i świeże produkty w codziennej diecie, zapewniając sobie zdrowy styl życia i długoterminowe korzyści zdrowotne.

Dlaczego trzeba prawidłowo myć owoce i warzywa?

Powierzchnia warzyw i owoców nie jest całkowicie wolna od mikroorganizmów oraz szkodliwych substancji. W zależności od sezonu, metody uprawy i transportu, mogą one zawierać pozostałości po użytych środkach ochrony roślinnej, nawozach lub metale ciężkie. Współczesne praktyki produkcji mogą pozostawić na skórze owoców i warzyw ślady tych substancji, które mogą być potencjalnie szkodliwe dla zdrowia.

Do mikroorganizmów należą bakterie, pleśń, pasożyty, drożdże oraz larwy i jaja owadów. Często dochodzi do zatrucia bakteriami takimi jak Shigella i Listeria monocytogenes, które mogą powodować objawy takie jak biegunka, bóle brzucha, nudności, wymioty oraz poważniejsze komplikacje, jak zapalenie opon mózgowych. Pleśń wywoływana przez grzyby Aspergillus i Penicillium może produkować toksyny, które są szkodliwe dla nerek, wątroby oraz układu nerwowego i pokarmowego, a także mogą zwiększać ryzyko raka oraz szkodzić płodowi u kobiet w ciąży.

Poza tym domowe i dzikie zwierzęta, które są nosicielami rozmaitych chorób zakaźnych, jak również zanieczyszczenie gleby fekaliami, również mogą przyczyniać się do skażenia płodów rolnych.

Odpowiednie mycie warzyw i owoców pozwala usunąć te potencjalnie niebezpieczne mikroorganizmy i substancje. Jak zatem najlepiej to zrobić?

Jak prawidłowo myć warzywa i owoce? Czy wystarczy pod bieżącą wodą?

Mycie owoców i warzyw jest kluczowym krokiem w ich przygotowaniu do spożycia, który warto przeprowadzić starannie i z uwagą na szczegóły. Ważne jest nie tylko właściwe mycie, ale także odpowiedni dobór produktów oraz ich transport do domu. Należy unikać owoców i warzyw, które są uszkodzone, zbite lub wykazują oznaki zmiany barwy, aby zapobiec ich nadmiernemu uszkodzeniu podczas transportu.

Portal Spożywczy donosi, że większość Polaków (około 80%) ogranicza się do mycia owoców pod bieżącą, zimną wodą. Jednak podobna liczba osób słyszała o tym, aby te produkty sparzyć wrzątkiem, moczyć w roztworze sody oczyszczonej lub octu, które mają na celu chronić przed konsekwencjami, jakie niesie za sobą niewłaściwe nawożenie, np. zakażeniami pokarmowymi.

Zdaniem dr. Jacka Pustopolskiego z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH, jedynie mycie owoców pod bieżącą wodą jest wystarczające i nie ma potrzeby stosowania bardziej zaawansowanych metod, które mogą negatywnie wpływać na składniki odżywcze owoców.

Oprócz samego mycia, istnieje kilka dodatkowych zasad, których warto przestrzegać przy obchodzeniu się z owocami i warzywami:

• warzywa i owoce należy myć zaraz przed ich spożyciem lub wykorzystaniem w potrawie,
• warzywa i owoce należy myć niezależnie od tego, czy będziemy je potem obierać, czy jeść ze skórką. Chodzi o to, aby uniknąć przenoszenia zanieczyszczeń z powierzchni obranych części na miąższ przez nasze ręce. Zatem jeżeli zależy nam na zachowaniu mikrobiologicznego bezpieczeństwa żywności, warto myć owoce i warzywa niezależnie od tego, czy będziemy je potem obierać czy nie,
• niektóre rodzaje owoców i warzyw, takie jak brzoskwinie, warto dokładniej czyścić, używając na przykład szczotki,
• unikaj kupowania owoców i warzyw na zapas, ponieważ są podatne na szybkie psucie się,
• przechowuj owoce i warzywa w odpowiednich warunkach, takich jak chłodne i suche miejsce, np. w lodówce,
• jeśli na owocu lub warzywie pojawi się pleśń, należy produkt natychmiast wyrzucić, ponieważ jest to znak zainfekowania mikrotoksynami, które mogą być szkodliwe dla zdrowia,
• myj owoce i warzywa oczywiście w czystej wodzie. Ta może być zimna albo letnia. Jeżeli czujesz, że powierzchnia jest trudna do zmycia, myj pod strumieniem ciepłej wody.

Na rynku dostępne są także specjalne ekologiczne płyny przeznaczone do mycia owoców i warzyw. Taki środek ma właściwości dezynfekujące i zmniejszy ilości bakterii. Wiele osób jednak nie chce stosować w kuchni żadnych środków mniej lub bardziej chemicznych, nawet tych bezpiecznych.

Najważniejszą zasadą jest także zachowanie czystości rąk. Nawet dokładne mycie owoców i warzyw nie pomoże, jeśli nasze dłonie będą brudne – wówczas najłatwiej przenieść zarazki. Dlatego zawsze pamiętajmy o umyciu rąk przed przygotowaniem lub spożyciem owoców i warzyw, aby zminimalizować ilości bakterii.

Sprawdź także: Sezonowe warzywa i owoce – co i kiedy warto jeść

Jak myć warzywa i owoce, by usunąć pestycydy?

Odpowiednie oczyszczanie warzyw i owoców z pestycydów jest kluczowe dla bezpieczeństwa żywnościowego, szczególnie gdy nie mamy pewności, jakie środki ochrony roślin zostały użyte podczas ich uprawy. Prosty domowy sposób na ekologiczne mycie obejmuje kilka kroków:

• przygotowanie roztworu z 1 litra wody z sodą oczyszczoną (1 łyżka); można zastosować także pół szklanki octu na 1 l wody,
• zanurzenie warzyw lub owoców w roztworze i pozostawienie ich na minimum 5 minut,
• dokładne opłukanie składników pod strumieniem bieżącej wody,
• osuszenie ich suchym i czystym ręcznikiem papierowym lub materiałowym.

Jak widać proces ten nie jest skomplikowany, a zastosowane produkty łatwo dostępne (np. soda oczyszczona). W wielu przypadkach woda wystarczy – ale z owocami i warzywami trudnymi do umycia lepiej poradzić sobie pewnymi, ale też bezpiecznymi działaniami.

Podczas procesu mycia można obserwować wodę pozostałą po moczeniu, aby ocenić, czy użyte zostały pestycydy. Mętność, żółty kolor czy tłuste smugi na powierzchni mogą świadczyć o ich obecności. Stosowanie tej metody pozwoli zminimalizować ryzyko zatrucia dla całej rodziny usuwając z produktów także chorobotwórcze mikroorganizmy czy inne szkodliwe substancje.

Czego na pewno nie należy robić podczas mycia warzyw i owoców?

Podczas mycia żywności takiej jak warzywa i owoce warto pamiętać, aby pewnych działań nie praktykować, aby nie zwiększać ryzyka zanieczyszczenia lub uszkodzenia produktów. Przede wszystkim nie należy używać mydła, detergentów ani innych środków chemicznych przeznaczonych do mycia naczyń. Te substancje mogą pozostawić szkodliwe resztki na powierzchni warzyw i owoców, które są przeznaczone do spożycia, co może prowadzić do problemów zdrowotnych po ich spożyciu. Poza tym nie należy również stosować środków do dezynfekcji rąk ani innych preparatów alkoholowych do mycia owoców i warzyw, ponieważ mogą one zawierać składniki, które nie są przeznaczone do bezpośredniego kontaktu z żywnością i mogą być toksyczne lub niebezpieczne dla zdrowia. Najlepszym sposobem jest korzystanie jedynie z czystej wody do mycia warzyw i owoców, co pozwoli usunąć z ich powierzchni większość zanieczyszczeń, bez ryzyka dla zdrowia.

Jak skutecznie czyścić owoce i warzywa o nietypowych kształtach i rozmiarach?

W przypadku jabłek, gruszek, brzoskwiń, śliwek czy ziemniaków nie ma problemu z myciem, ponieważ produkty te mają regularny kształt i są stosunkowo łatwe do trzymania w dłoni. Jednak nie wszystkie owoce i warzywa są tak łatwe w obróbce. Czasami wymagają bardziej pomysłowych metod lub odpowiednich narzędzi.

Warzywa liściaste i zioła, takie jak sałata, cykoria, koper czy pietruszka, mogą sprawiać trudności ze względu na dużą powierzchnię liści, na której mogą zatrzymywać się drobnoustroje. Ich delikatna struktura sprawia również, że istnieje ryzyko ich uszkodzenia podczas mycia. Dlatego najlepiej jest umyć je na sitku, aby uniknąć pogniecenia. Podobnie małe i delikatne owoce, jak maliny czy jagody, najlepiej myć bardzo ostrożnie, aby nie uszkodzić ich struktury.

Jeśli chodzi o większe warzywa, takie jak brokuł czy kalafior, najlepiej pokroić je na mniejsze części przed umyciem, co ułatwia dokładne usunięcie zanieczyszczeń.

Warzywa wykopane z ziemi, np. marchew, wydają się trudne do umycia. Wtedy warto użyć szczoteczki lub gąbki.

Popularną praktyką w przypadku cytrusów jest umycie skórek gorącą, czystą wodą, co pomaga usunąć zanieczyszczenia i pestycydy.

Dbałość o odpowiednie metody mycia zapewnia nie tylko czystość, ale także minimalizuje ryzyko spożycia szkodliwych substancji i mikroorganizmów.

Czy zawsze warto myć owoce i warzywa?

Warto przestrzegać kilku zasad, aby zachować ich jakość i uniknąć potencjalnych zagrożeń zdrowotnych. Amerykańska Agencja Żywności i Leków zaleca, aby nie myć warzyw liściastych zapakowanych w folię, które są już umyte i gotowe do spożycia. Dodatkowe płukanie takich produktów może sprzyjać rozwojowi bakterii z powodu wilgoci z liści. Zamiast tego zaleca się delikatne osuszanie liści papierowym ręcznikiem i unikanie opakowań, które mogą uszkodzić liście. Dzięki temu można zachować świeżość i wartość odżywczą owoców i warzyw, zapewniając jednocześnie bezpieczeństwo zdrowotne.

Pamiętaj! Czyste warzywa i owoce powinny być podstawą twojej diety. Te świeże produkty mają w sobie mnóstwo potrzebnych dla zdrowia składników, w dodatku są pyszne i łatwo dostępne. Trzeba jednak pamiętać, że osoby z bardzo wrażliwym układem pokarmowym powinny skonsultować z lekarzem bądź dietetykiem, gdyż spożywanie surowych warzyw i owoców szczególnie w dużych ilościach może być szkodliwe. Np. u bardzo małych dzieci czy seniorów przyjęcie nawet niewielkich ilości szkodliwych mikroorganizmów może nieść za sobą konsekwencje.

Oczywiście dokładna obróbka termiczna pozwala usunąć z żywności niemal wszystkie jaja pasożytów czy bakterie i tym samym dobrze chronić przed zakażeniami pokarmowymi. Gotowane, pieczone, czy blanszowane (ale wciąż umyte) warzywa i owoce również mogą być dla nas wartościowe. Zatem obróbka termiczna to najlepszy sposób do zapewnienia ochrony.

Owoce i warzywa są pełne drobnoustrojów, a w czasie przechowywania, np. w piwnicy, mogą nabyć ich jeszcze więcej. Jednak trzeba pamiętać, że przy normalnym poziomie odporności, zachowując wszelkie zasady higieny, nic nam nie grozi.

Agata Sobczak

Absolwentka żywienia człowieka i oceny żywności na SGGW w Warszawie. Szczególnie interesuje się dietoterapią przy zaburzeniach metabolicznych (insulinooporność i cukrzyca) i hormonalnych (choroby tarczycy). Chętnie poszerza swoją wiedzę na szkoleniach, kursach i warsztatach. W Maczfit odpowiada za posiłki #less carbs z diety z wyborem dań oraz diety Diabetic i Hypo Hashimoto. Zamiłowanie do dietetyki odkryła studiując na kierunku gastronomia i hotelarstwo. W wolnych chwilach uwielbia gotować. W kuchni często eksperymentuje zmieniając popularne potrawy w ich zdrowsze wersje.